Bij Raadsbesluit werd op 31 juli 1907 en bij besluit van B en W op 14 november 1942 de naam Heilaarstaat vastgesteld. Vanaf de Middeleeuwen heette de straat achtereenvolgens Kerckwech, gedeeltelijk Overbroeksestraat of -weg en Kerkstraatje. De laatste naam is tot ver in de 20ste eeuw in gebruik geweest en ook de ouderen onder ons gebruikten en gebruiken nog steeds de naam Kerkstraatje.
Ligging
De Heilaarstraat liep vanaf de hoek Haagsemarkt (vanaf 1898 slagerij Speek, nu de Friettent), tot aan de Beekse spoorwegovergang. In het begin van de zestiger jaren van de vorige eeuw werd de Heilaarstraat doorsneden door de aanleg van de Ettensebaan. In diezelfde periode werd het eerste gedeelte van de Heilaarstraat afgebroken om plaats te maken voor de nieuwbouw van de Pastoor van Spaandonkstraat. Op de foto uit 1962 de afbraak van de Tien Geboden, zoals deze huisjes werden genoemd. Over de Ettensebaan heen liep en loopt, zoals gezegd, de Heilaarstraat door. De bewoners van dit laatste stuk van de Heilaarstraat zijn er trots op nog in dit historische stuk van Princenhage te wonen.
Naamgeving
De naam Heilaarstraat verwijst naar het oude buurtschap Heilaar, dat eeuwenlang ten westen van Princenhage lag. Heilaar wordt al in middeleeuwse bronnen genoemd en was een kleine nederzetting van boeren en landarbeiders, gelegen langs de weg naar Rijsbergen. De straatnaam is daarmee een levendige herinnering aan een van de oudste gehuchten rondom Princenhage.
Herkomst van de naam
Het woord Heilaar is van oude oorsprong. Hei- verwijst waarschijnlijk naar heide of onontgonnen grond. Het tweede deel, -laar, betekent ‘open plek in het bos’ of ‘ontginning’. Samen duidt het dus op een ontgonnen plek in een heide- of bosgebied. Straatnamen met -laar komen in Brabant vaker voor en wijzen vrijwel altijd op een middeleeuwse ontginningskern.
Historische context
Het gehucht Heilaar was eeuwenlang een agrarische gemeenschap, met enkele hoeven en akkers. In de 19e eeuw stonden er verspreide boerderijen, en het gebied bleef landelijk tot diep in de 20e eeuw.
Met de groei van Breda en de uitbreiding van Princenhage verloor Heilaar zijn zelfstandige karakter, maar de naam leeft voort in de straatnamen en het gebied dat nog altijd zo wordt aangeduid. De Heilaarstraat ontleent haar naam aan het landhuis Heilaar aan de Buurstedestraat, dat in het midden van de 18de eeuw werd gebouwd. Helaas brandde het pand in 1978 af, alleen de gracht herinnert nog aan het landhuis.
Weetje
Wist u dat Heilaar vroeger bekend stond om zijn landelijke karakter en dat er in eeuwenoude oude akten vaak sprake is van Heilaarse akkers en Heilaarse beemden? Het waren vruchtbare gronden die een belangrijke rol speelden in de voedselvoorziening van Princenhage.
* foto: H. A. Hagen uit het boek: De straten van Breda, Gerard Otten
